Nang Marinig ng Fiance Ko na Ayaw Ko Nang Pakasalan Siya, Doon Ko Lang Nalaman Kung Bakit Niya Dinala ang Ex Niya sa Engagement Party Namin

 

Pero noong araw na naging fiance ko siya, doon nagsimula ang paglamig ng puso ko.

Hindi dahil bigla siyang pumangit sa paningin ko.

Kundi dahil sa araw mismo ng engagement namin, pinilit niyang imbitahan ang babaeng minsan niyang minahal—at sa dressing room, silang dalawa ang mukhang bida sa sariling love story.

Ako?

Ako ang fiancee na parang extra lang sa eksena.

Si Rafael Monteverde ang klase ng lalaking kahit hindi magsalita, napapalingon ang mga tao.

Anak siya ng kilalang pamilya sa Makati. May sariling logistics company ang mga Monteverde, habang ang pamilya ko naman ay may maliit pero matagal nang koneksyon sa kanila sa negosyo ng real estate sa Tagaytay.

Noong high school kami, isang taon ko siyang naging katabi sa klase.

Tahimik ako noon. Laging may libro, laging sumusunod sa gusto ng magulang, laging takot pumalya.

Siya naman ang kabaligtaran ko.

Mayabang, tamad ngumiti, pero kapag ngumiti, parang kasalanan mong hindi mahalin.

Mula noon, itinago ko na siya sa isang sulok ng puso ko.

Hindi ko sinabi kahit kanino.

Kahit noong nag-aral siya sa Ateneo, kahit noong nagka-girlfriend siya, kahit noong naging viral sa circles namin ang mga sweet posts niya tungkol kay Andrea Laxamana.

Si Andrea ang ex niya.

Maganda, matalino, anak ng political family sa Batangas, at higit sa lahat, minahal ni Rafael nang hayagan.

May mga post pa siya noon:

“Waiting for her shift to end.”

“First time kong magluto dahil sa babaeng ’to.”

“Fireworks for my favorite person.”

Sinaktan ko ang sarili ko sa kaka-scroll.

Binasa ko lahat.

Tinandaan ko lahat.

At kahit anim na buwan na silang break, hindi niya binura kahit isa.

Kaya noong sinabi ng pamilya namin na ipagkakasundo kami ni Rafael, akala ko panaginip iyon.

Noong unang dinner ng dalawang pamilya sa isang private room sa BGC, late dumating si Rafael.

Umupo siya sa tabi ko na parang natural lang.

“Add kita sa Messenger,” sabi niya habang inilalabas ang phone.

Napangiti ako nang pilit.

Hindi niya naalala na matagal na kaming magkaibigan online.

Ako lang naman ang sampung taon nang tahimik na nanonood sa buhay niya.

Nang masilip ko ang username niya, nanlamig ang daliri ko.

Initials niya at ni Andrea.

May “1314” pa sa dulo.

Forever.

Habang nakatitig ako sa screen, parang may kumurot sa dibdib ko.

Pero bago pa ako tuluyang malunod sa hiya, napansin niyang nanginginig ang kamay ko habang hawak ang baso.

Natapon ang konting tubig sa damit ko.

“Lia,” sita agad ni Mama, “ang laki mo na, ang simpleng paghawak ng baso hindi mo pa—”

Hindi niya natapos.

Kumuha si Rafael ng tissue, yumuko, at marahang pinunasan ang basang bahagi ng dress ko.

“Okay lang, Tita,” sabi niya. “Ako na.”

Sa isang simpleng kilos na iyon, natalo ako.

Lahat ng selos, lahat ng pangamba, lahat ng tanong ko tungkol kay Andrea—biglang nawala.

Ang nasa isip ko lang:

Malapit siya.

At ngayon, sa unang pagkakataon, parang may karapatan akong mahalin siya.

Pagkatapos noon, naging maayos si Rafael bilang fiance.

Madalas niya akong ihatid kapag late na ako sa accounting office ng tiyuhin niya sa Ortigas.

Ayaw niya ng amoy ng pagkain sa kotse, pero kapag alam niyang hindi pa ako kumakain, dumadaan siya sa convenience store para bumili ng sandwich at gatas.

Binubuksan niya ang bintana habang nagmamaneho sa EDSA, hinahayaang pumasok ang hangin.

Sa mga gabing iyon, niloloko ko ang sarili ko.

Siguro mahal niya na ako.

Siguro tapos na talaga sila ni Andrea.

Siguro ako naman.

Hanggang isang gabi, nalasing siya.

Tinawagan niya ako para sunduin siya sa isang bar sa Poblacion.

Pagdating namin sa condo niya, hindi siya nagwala.

Umupo lang siya sa sofa, hinila ako palapit, at hinalikan ako sa noo.

“Lia,” bulong niya, malamig ang boses pero malambing, “stay ka muna.”

Nanigas ako.

Bago pa ako makasagot, tumunog ang phone niya.

Nasa mesa lang.

Nag-ilaw ang screen.

Andrea Laxamana.

“Anniversary natin ngayon.”

“Pwede ba tayong tumigil sa pananakit sa isa’t isa?”

“Raf, mahal pa rin kita.”

Parang may sumabog sa tenga ko.

Kaya pala siya lasing.

Kaya pala iba ang lambing niya.

Baka habang hinahalikan niya ang noo ko, ibang babae ang nasa isip niya.

Hindi ko alam kung anong pumasok sa akin.

Binura ko ang messages.

Oo, mali.

Pero noong sandaling iyon, hindi ako mabait na babae.

Isa lang akong taong sampung taon nang nagmamahal at takot na maagawan pa rin.

Pagkatapos kong burahin, hindi ko napigilan ang sarili ko.

Binuksan ko ang gallery niya.

Doon ko nakita ang video.

Dim light.

Sofa.

Si Rafael at Andrea, magkayakap, naghahalikan na parang sila lang ang tao sa mundo.

Parang may kamay na humawak sa leeg ko.

Hindi na ako makahinga.

At habang paulit-ulit na nagpe-play ang video, narinig ko ang boses niya sa likod ko.

“Lia.”

Paglingon ko, nakatayo si Rafael sa may hallway.

Basa pa ang buhok.

Kalmado ang mukha.

“Nanonood ka ba ng lumang video namin ni Andrea?”

Hindi siya nagalit.

Hindi siya nataranta.

Lumapit lang siya, kinuha ang phone sa kamay ko, at tumabi sa akin.

“Ex ko siya,” sabi niya, parang simpleng bagay lang. “Mahal ko siya noon. Hindi ko itatanggi.”

Napakagat ako sa labi.

“Kung gusto mong burahin ko, buburahin ko.”

Ang dali niyang sabihin.

Pero bakit hindi niya ginawa noon pa?

Gusto kong itanong.

Pero ang lumabas lang sa bibig ko ay, “Ikaw na bahala.”

Ngumiti siya nang mahina, hinawakan ang ulo ko, at hinila ako sa yakap.

Doon ako halos maiyak.

Hindi dahil masaya ako.

Kundi dahil kahit alam kong may bahagi siya na hindi akin, gusto ko pa rin siyang yakapin.

Dumating ang araw ng engagement.

Sa grand ballroom ng isang hotel sa Tagaytay, punong-puno ng bulaklak, champagne, camera, at mga bisitang nakangiti.

Ako ang bride-to-be.

Pero sa dressing room, narinig ko ang boses ni Andrea.

“Raf, kailangan ba talaga ito?”

“Promise natin dati,” sabi ni Rafael. “Na kahit sino ang unang ikasal, darating ang isa.”

“Masakit,” bulong ni Andrea.

Sumilip ako sa bahagyang bukas na pinto.

Nakita ko si Andrea na umiiyak.

At si Rafael, nakatayo sa harap niya, hawak ang panyo, pinupunasan ang luha niya.

Hindi ko alam kung paano ako nakabalik sa stage.

Ngumiti ako.

Nagpa-picture ako.

Tinanggap ko ang singsing.

Pero mula noon, may namatay sa loob ko.

Pagkatapos ng engagement, pinipilit ako ng pamilya kong lumipat na sa condo ni Rafael.

Ako naman, biglang naging pinakamasipag na empleyado sa buong Ortigas.

Nag-overtime ako kahit wala nang kailangang tapusin.

Sa office, habang lunch break, nag-search ako sa laptop:

“Paano umatras sa kasal nang hindi nakakahiya sa pamilya?”

Hindi ko napansin na may nakatayo na pala sa likod ko.

Si Miguel Santos.

Ang CEO ng kompanya.

Tiyuhin ni Rafael.

Tiningnan niya ang screen ko, saka ako.

“Bakit bigla kang nawalan ng gana sa pamangkin ko?”

Sa sobrang gulat, nasabi ko lahat.

“Sir, nakakahiya kasi noong engagement. Pinilit niyang imbitahan ang ex niya. Tapos silang dalawa pa ang parang may unfinished love story sa dressing room. Ako ang fiancee, pero pakiramdam ko ako ang babaeng niloloko habang buhay pa ang multo ng ex niya.”

Huminga ako nang malalim.

“Ten years ko siyang minahal, Sir. Pero hindi naman ibig sabihin nun, papayag akong magsuot ng singsing habang may ibang babaeng nasa puso niya.”

Tahimik si Sir Miguel.

Tapos, malamig niyang sinabi, “Tama ka.”

Bago pa ako makasagot—

RUMAGASA ang tunog ng pagbukas ng glass door.

Napaangat ako ng tingin.

Nakatayo si Rafael sa labas.

Madilim ang mukha.

At sa kamay niya, hawak niya ang isang puting envelope na may pangalan ko.

“Lia,” sabi niya, mababa ang boses.

“Narinig ko lahat.”

PARTE2

“Narinig ko lahat.”

Parang biglang nawala ang hangin sa conference room.

Si Rafael ay nakatayo sa may pinto, suot ang dark gray suit na bagay na bagay sa kanya, pero wala sa dati niyang mukha ang kalmadong yabang na nakasanayan ko.

Ang mata niya ay nakatutok sa akin.

Hindi galit lang.

Nasasaktan.

At mas nakakainis iyon, dahil hindi ko alam kung may karapatan ba siyang masaktan.

Si Sir Miguel ang unang nagsalita.

“Rafael, marunong ka bang kumatok?”

Hindi sumagot si Rafael.

Lumapit siya sa mesa at inilapag ang envelope sa harap ko.

“Dinala ko sana ito para sa iyo,” sabi niya.

Tiningnan ko ang envelope.

Nakasulat ang pangalan ko.

Lia Marquez.

Ang kamay ko ay nanginginig, pero hindi ko ito kinuha.

“Ano ’yan?” tanong ko.

“Documents,” sagot niya. “Para sa condo.”

Natawa ako nang mahina.

“Condo? Rafael, hindi bahay ang problema natin.”

“Alam ko.”

“Hindi mo alam.” Tumayo ako. “Kung alam mo, hindi mo ipaparamdam sa akin na kailangan kong makipagkumpitensya sa babaeng matagal mo nang mahal.”

Nanahimik siya.

Si Sir Miguel ay sumandal sa upuan, hindi na nakikialam, pero halatang nakikinig.

Hindi ko na kayang pigilan.

Sampung taon kong nilunok ang lahat.

Ngayon, lumabas sila nang sunod-sunod.

“Alam mo ba kung gaano nakakahiya? Sa araw ng engagement natin, ako ang dapat kasama mo. Ako ang dapat kinakausap mo. Pero nandoon ka sa dressing room kasama si Andrea, pinupunasan mo ang luha niya na parang siya ang fiancee mo.”

Kumunot ang noo niya.

“Nakita mo kami?”

“Oo.”

“Lia—”

“At huwag mong sabihin na ex mo lang siya. Alam ko. Alam kong ex mo siya. Alam kong minahal mo siya. Alam kong may username ka pa na initials ninyong dalawa. Alam kong hindi mo binura ang posts mo tungkol sa kanya. Alam kong may video pa kayo sa phone mo.”

Napapikit siya.

“Alam ko rin na noong nalasing ka, nag-message siya sa iyo tungkol sa anniversary ninyo.”

Doon siya napatingin nang diretso sa akin.

“Anniversary?”

Tumawa ako nang masakit.

“Huwag ka nang magpanggap.”

“Anong message?”

Tumigil ang paghinga ko.

“Hindi mo nabasa?”

“Wala akong nabasang message kay Andrea noong gabing iyon.”

Nanlamig ang likod ko.

Dahil ako mismo ang nagbura.

Hindi ko kayang sabihin.

Pero sa katahimikan ko, mukhang naintindihan niya.

“Binura mo?”

Hindi ko sinagot.

Huminga siya nang mabigat, saka hinilot ang pagitan ng kilay.

“Ayos.”

Mas masakit ang pagkadismaya sa boses niya kaysa sa galit.

“Rafael,” sabat ni Sir Miguel, “bago ka magdrama, sagutin mo muna ang mas malaking tanong. Bakit mo nga ba inimbitahan ang ex mo sa engagement?”

Napatingin ako kay Sir Miguel.

Hindi ko inasahan na siya pa ang kakampi sa akin.

Si Rafael ay tumayo nang tuwid.

“Dahil kailangan niyang makita.”

“Makita ano?” tanong ko.

“Na tapos na.”

Hindi ako nakapagsalita.

Lumapit siya sa akin, pero huminto sa tamang layo.

Hindi niya ako hinawakan.

“Akala mo inimbitahan ko siya dahil may nararamdaman pa ako. Pero inimbitahan ko siya dahil anim na buwan na siyang hindi tumitigil.”

Naglabas siya ng phone at inilagay sa mesa.

Binuksan niya ang isang folder.

Screenshots.

Messages.

Emails.

Anonymous accounts.

Andrea: “Hindi mo siya mahal.”

Andrea: “Ginagamit mo lang siya para inisin ako.”

Andrea: “Kapag tinuloy mo ang kasal, sisiguraduhin kong malalaman niya lahat.”

Andrea: “Hindi ka makakatakas sa akin, Raf.”

Napatakip ako sa bibig.

“Bakit hindi mo sinabi?” bulong ko.

“Dahil ayokong madamay ka.”

“Pero nadamay ako.”

“Alam ko.”

Bumaba ang tingin niya.

“At iyon ang mali ko.”

Tahimik ang buong kuwarto.

Akala ko simpleng love triangle ito.

Akala ko ako ang kawawang fiancee at si Andrea ang multo ng nakaraan.

Pero sa screen, ibang Andrea ang nakita ko.

Hindi ang babaeng umiiyak sa dressing room.

Kundi babaeng ayaw tumanggap ng pagkatalo.

“Yung username?” tanong ko, halos pabulong.

“Hindi ko na napalitan,” sabi niya. “Hindi dahil mahal ko pa siya. Dahil hindi ko na ginagamit ang account na iyon maliban sa business contacts. Stupid reason, alam ko. Pero hindi siya sign na hinihintay ko siya.”

“Yung posts?”

“Hindi ko binura kasi akala ko mas immature kung magpapanggap akong wala akong nakaraan. Pero hindi ko inisip na masasaktan ka.”

Sumakit ang dibdib ko.

Dahil may parte sa akin na gustong maniwala.

At may parte rin sa akin na pagod na pagod na sa pag-unawa.

“Yung video?”

Doon siya natigilan.

“Hindi ko alam na nandoon pa iyon,” sabi niya. “Lumang backup folder. Kung nakita mo, dapat noon pa lang tinanong mo ako.”

“Paano?” nanginginig kong tanong. “Paano ako magtatanong? Mahal kita nang mas matagal kaysa sa pagkakakilala mo sa akin bilang fiancee mo. Para akong pulubi na biglang binigyan ng bahay. Natatakot akong kapag nagreklamo ako, bawiin mo lahat.”

Nabago ang mukha niya.

Parang ngayon lang niya ako totoong nakita.

“Lia…”

“Hindi mo alam kung gaano ako kaliit kapag kaharap kita,” sabi ko. “Isang ngiti mo lang, nakakalimutan ko na ang sakit. Isang lambing mo lang, pinapatawad ko na ang mga bagay na hindi mo pa nga hinihingi ng tawad.”

Pumatak ang luha ko.

Kinain ko ang hiya.

“Sampung taon kitang minahal. Pero hindi ko na kaya maging babae na laging naghihintay kung pipiliin ba siya o ako.”

Hindi siya nakasagot.

Si Sir Miguel ay tahimik lang, pero ramdam kong may bigat din sa mukha niya.

Kinuha ni Rafael ang envelope.

Akala ko aalis siya.

Pero binuksan niya ito at inilabas ang mga papel.

“Plano ko sanang ibigay ito ngayon,” sabi niya. “Hindi para bilhin ang loob mo. Para ipakita na seryoso ako.”

Inilapag niya ang deed of sale.

Isang condo unit sa BGC.

Nakapangalan sa akin.

Hindi sa kanya.

Hindi sa pamilya niya.

Sa akin.

“Rafael…”

“Alam kong may hinuhulugan kang unit sa Pasig,” sabi niya. “Alam kong ayaw mong umasa sa pamilya mo. Alam kong ayaw mong tumira sa bahay na pakiramdam mo bisita ka lang.”

Naluha ako lalo.

“Kaya bumili ako ng unit na sa iyo. Kahit matuloy tayo o hindi, sa iyo ’yan.”

Umiling ako.

“Hindi ko matatanggap.”

“Hindi ito kapalit ng forgiveness.”

“Mas lalo kong hindi matatanggap.”

Ngumiti siya nang mapait.

“Alam ko. Kaya nasa envelope din ang cancellation papers. Kung gusto mong umurong sa kasal, pipirma ako. Ako ang haharap sa pamilya natin. Ako ang magsasabing ako ang may kasalanan.”

Doon ako tuluyang napahinto.

Akala ko pipilitin niya ako.

Akala ko magagalit siya.

Akala ko sasabihin niyang immature ako, selosa, walang tiwala.

Pero inabot niya sa akin ang kalayaan.

At iyon ang pinakamasakit sa lahat.

“Bakit ngayon mo lang sinasabi lahat?” tanong ko.

“Dahil duwag ako,” sagot niya. “Akala ko kapag hindi ko binanggit si Andrea, mawawala siya sa pagitan natin. Hindi ko naintindihan na ang katahimikan ko ang gumawa ng puwang para mapasok niya tayo.”

Pumikit ako.

Sa unang pagkakataon, hindi ko alam kung ano ang mas matimbang.

Ang pagkakamali niya.

O ang katotohanang sinusubukan niyang ayusin.

Bago pa kami makapagpatuloy, tumunog ang phone ni Rafael.

Si Andrea.

Lumingon siya sa akin.

“Sagutin mo,” sabi ko.

Nag-alinlangan siya.

“Sagutin mo. On speaker.”

Pinindot niya ang accept.

Bumuhos agad ang boses ni Andrea.

“Raf, bakit hindi ka sumasagot? Sinabi ko na sa’yo, kapag hindi mo ako kinausap, pupuntahan ko si Lia. Ipapakita ko sa kanya yung video natin. Ipaparamdam ko sa kanya na second choice siya.”

Nanigas ang katawan ko.

Si Rafael ay tumingin sa akin, matahimik.

Nagpatuloy si Andrea.

“Hindi ka naman talaga magaling magmahal, Raf. Kapag hindi mo kaya akong piliin, sisirain ko na lang kung ano ang meron ka.”

Doon nagsalita si Rafael.

“Enough, Andrea.”

Natahimik ang kabilang linya.

“Kasama ko si Lia. Naka-speaker ka.”

Walang ingay.

Tapos isang pilit na tawa.

“Ah. So naririnig niya.”

“Oo,” sabi ni Rafael. “At ito na ang huling beses na tatawag ka.”

“Raf—”

“No. Hindi na ako magpapaliwanag. Hindi na ako makikipag-usap. Hindi na ako papayag na gamitin mo ang past natin para saktan ang babaeng pakakasalan ko.”

Sumikip ang dibdib ko.

Pakakasalan.

Hindi “dapat pakasalan.”

Hindi “fiancee ko.”

Babaeng pakakasalan ko.

Pero hindi ako nagpatalo sa lambot.

“Rafael,” sabi ko, “huwag mong sabihin ’yan kung hindi ka sigurado.”

Tumingin siya sa akin.

“Sigurado ako.”

Sa kabilang linya, umiyak si Andrea.

“Minahal mo rin ako.”

“Oo,” sagot niya. “Minahal kita noon. Pero tapos na iyon. Ang hindi ko nagawa noon, gagawin ko ngayon nang malinaw.”

Huminga siya nang malalim.

“Lia ang pinipili ko. Hindi dahil convenient. Hindi dahil negosyo. Hindi dahil kapalit siya. Siya ang pipiliin ko kahit mawalan ako ng lahat.”

Binitawan niya ang tawag.

Walang nagsalita sa loob ng ilang segundo.

Pagkatapos, si Sir Miguel ang unang tumayo.

“Good. Finally, may utak ka rin pala.”

Kung ibang araw iyon, baka natawa ako.

Pero ngayon, sobrang bigat ng puso ko.

Kinuha ko ang cancellation papers.

Tiningnan ko ang pangalan ko.

Tiningnan ko ang pirma ni Rafael na nakahanda na.

“Hindi ibig sabihin nito na okay na tayo,” sabi ko.

Tumango siya.

“Alam ko.”

“Hindi ibig sabihin na dahil pinili mo ako ngayon, mawawala lahat ng sakit.”

“Alam ko.”

“Hindi ko kayang lumipat sa condo mo. Hindi ko kayang magkunwaring excited bride pagkatapos ng lahat.”

“Hindi mo kailangang magkunwari.”

Nagulat ako sa bilis ng sagot niya.

“Then ano ang gusto mo?” tanong ko.

“Gusto kong ligawan ka ulit,” sabi niya. “Hindi bilang arranged fiancee. Hindi bilang babaeng matagal nang nandiyan. Bilang Lia. Yung totoong ikaw. Yung nasaktan, nagselos, natakot, pero hindi dapat magmakaawa para piliin.”

Napaluha ako nang tahimik.

Sampung taon akong naghintay na mahalin niya ako.

Pero ngayon ko lang naisip:

Baka hindi sapat na mahalin niya ako.

Kailangan ko ring mahalin ang sarili ko nang sapat para hindi tanggapin ang kulang.

Kaya hindi ko pinirmahan ang cancellation papers.

Pero hindi ko rin isinuot ang engagement ring nang araw na iyon.

Inalis ko ito sa daliri ko, inilagay sa mesa, at itinulak palapit sa kanya.

“Kung gusto mo akong pakasalan,” sabi ko, “ibalik mo ito kapag hindi na ako natatakot magsuot.”

Pinulot niya ang singsing.

Hindi siya nagreklamo.

Hindi siya nagmakaawa.

Hinawakan lang niya iyon na parang pangako.

“I’ll wait,” sabi niya.

Umiling ako.

“Huwag kang maghintay lang. Patunayan mo.”

At doon nagsimula ang totoong panliligaw ni Rafael Monteverde.

Hindi na siya dumadaan sa office para ipakita sa lahat na fiancee niya ako.

Dumadaan siya para tanungin kung kumain na ako.

Hindi na siya nagdadala ng mamahaling regalo.

Nagdadala siya ng kape na alam niyang gusto ko, at minsan pandesal mula sa bakery malapit sa condo ko.

Pinalitan niya ang username niya.

Binura niya ang mga lumang video.

Hindi dahil inutusan ko.

Kundi dahil sabi niya, “Hindi ko kailangang ipreserba ang nakaraan kung sinasaktan nito ang present.”

Si Andrea naman, hindi agad nawala.

Nagpadala siya ng mahahabang messages.

Nagbanta siyang ilalabas ang lumang video.

Pero handa na kami.

Si Rafael mismo ang nagsabi sa pamilya niya, sa pamilya ko, at sa legal team nila.

Hindi niya ako itinago sa hiya.

Hindi niya ako ginawang taga-salo ng gulo niya.

Sa unang pagkakataon, naramdaman kong hindi ako nakikipaglaban mag-isa.

Lumipas ang ilang buwan.

Isang gabi sa Tagaytay, hindi sa ballroom, hindi sa harap ng maraming tao, kundi sa maliit na garden cafe na may ilaw na parang bituin, lumuhod muli si Rafael sa harap ko.

Walang Andrea.

Walang negosyo.

Walang pamilya.

Kami lang.

“Lia,” sabi niya, hawak ang parehong singsing, “hindi ko mababago na nasaktan kita. Pero araw-araw kong pipiliing huwag kang saktan sa parehong paraan. Will you let me love you properly this time?”

Tumingin ako sa kanya.

Hindi na ako ang batang babaeng nangangarap lang mula sa malayo.

Hindi na ako ang babaeng takot mawalan.

Ako na ang babaeng marunong umalis kung hindi siya aalagaan.

Kaya nang inabot ko ang kamay ko, hindi iyon dahil sampung taon ko siyang minahal.

Kundi dahil sa unang pagkakataon, nakita kong natuto siyang mahalin ako nang tama.

“Isa pang pagkakamali,” sabi ko, “lalakad ako palayo.”

Ngumiti siya, nangingilid ang luha.

“Then I’ll spend my life making sure you never have to.”

Isinuot niya ang singsing.

At sa pagkakataong iyon, hindi na mabigat sa daliri ko.

Hindi perpekto ang pag-ibig namin.

Walang pag-ibig na nagsisimula sa sugat ang biglang nagiging fairy tale.

Pero natutunan ko ito:

Hindi sapat na ikaw ang magmahal nang matagal.

Hindi sapat na ikaw ang magtiis, umunawa, at maghintay.

Ang totoong pagmamahal ay hindi ka dapat gawing second choice sa sarili mong kuwento.

Kung mahal ka niya, lilinawin niya.

Kung mahal ka niya, poprotektahan ka niya.

At kung mahal mo ang sarili mo, hindi ka papayag na maging anino ng nakaraan ng iba.

Minsan, ang pinakamagandang happy ending ay hindi ang mapangasawa mo ang taong minahal mo nang sampung taon.

Kundi ang dumating sa punto na kahit mahal mo siya, kaya mo pa ring piliin ang dignidad mo.

Dahil doon nagsisimula ang pag-ibig na hindi na nakikiamot.

Doon nagsisimula ang pag-ibig na buo.